گفتار خوان|شماره ۴
دانیال گندم زاده، پژوهشگر خانه واکاوی امنیت غذایی نوین (خوان)، از شناسایی بیش از ۱۰۰ نیاز فناورانه برای کشاورزی
خردهمالک میگوید و تأکید میکند که تجهیزات مناسب میتوانند زندگی هزاران کشاورز ایرانی را متحول کنند.
+سلام. اولازهمه بفرمایید این پروژه دقیقاً به چه موضوعی پرداخته و چرا انجامش ضروری بود؟
گندم زاده (پژوهشگرخوان):سلام. این پروژه به موضوع مکانیزاسیون کشاورزی در اراضی خردپرداخته. یعنی
زمینهای کوچکی که کمتر از دو هکتار مساحت دارند و بخش بزرگی از کشاورزی ایران را تشکیل میدهند. متأسفانه
بیشتر تحقیقات و سرمایهگذاریها در کشور روی مزارع بزرگ صنعتی متمرکز است و کشاورزان خردهمالک که با امکانات
محدود کار میکنند، از ابزارهای مناسب بیبهرهاند. این پروژه دنبال این بود که نیازهای واقعی این کشاورزان را شناسایی
کند و راهکارهای عملی برای مکانیزهکردن کارشان ارائه دهد.
+ چرا توجه به کشاورزی خردهمالک اینقدر مهم است؟ مگر این زمینهای کوچک سهم قابلتوجهی در تولیدغذای کشور دارند؟
گندم زاده: قطعاً همینطور است. بر اساس آمار، بیش از نیمی از تولید برخی محصولات اساسی مثل
سیبزمینی، سبزیجات، پیاز و محصولات باغی از همین زمینهای خرد تأمین میشود. کشاورزی خردهمالک در
واقع ستون فقرات امنیت غذایی مناطق روستایی و حتی بخشی از شهرهاست. اما این کشاورزان با ابزارهای سنتی و
خستهکننده کار میکنند، بهرهوری پایینی دارند و جوانان را به سمت خود جذب نمیکنند. اگر بتوانیم با تجهیزات مناسب،
کار را برای آنها آسانتر و پربازدهتر کنیم، هم امنیت غذایی تقویت میشود، هم مهاجرت از روستاها کاهش مییابد.
+ این پروژه چه محصولات را بررسی کرده و چرا این محصولات خاص انتخاب شدند؟
دانیال گندم زاده: ما دودسته محصول بررسی کردیم. محصولات زراعی شامل گوجهفرنگی، سیبزمینی، سبزیجات
برگی (کاهو و کلم)، پیاز، خیار، یونجه، زعفران، آفتابگردان و عدس و محصولات باغی شامل گردو، بادام، مرکبات، هلو،
آلو، به، گلابی، توت، شاهتوت، گل محمدی، انگور، زیتون، سیب، انار و انجیر. این انتخاب بر اساس سه معیار انجام شد: اول ارزش غذایی و جایگاهشان در هرم غذایی، ثانیاً سطح زیر کشت در استانهای خردهمالک، و ثالثاً تعداد بهرهبرداران که بااین محصولات درگیر هستند. محصولاتی مثل گوجهفرنگی، سیبزمینی و گردو جزو اولویتهای اول بودند؛ چون کشاورزان بیشتری با آنها سروکار دارند.
+ این تحقیق چه نتایجی داشته؟ چه نیازهایی را شناسایی کرده؟
دانیال گندم زاده: مابیش از ۱۰۰ نیاز فناورانه در مراحل مختلف کاشت، داشت، برداشت، فرآوری و مدیریت
ضایعات شناسایی کردیم. مثلا ً در مرحله کاشت، ابزارهایی مثل کارندههای دستی بذر، نشاءکارهای مخصوص گلدانهای
کاغذی و دیبلهای تک و چندتایی را نیاز داشتیم. در مرحله داشت، تجهیزاتی مثل پایههای نگهدارنده بوته، تورهای
محافظ، سیستمهای آبیاری قطرهای و ابزارهای هرس. در مرحله برداشت هم ابزارهایی مثل سبدهای برداشت، شیکرهای
دستی (برای تکاندادن درختان و ریزش میوه) و دروگرهای دستی سبزیجات. بعدازاین شناسایی، بر اساس معیارهایی
مثل محصول استراتژیک، سطح زیر کشت، تعداد بهرهبردار و هزینه سرمایهگذاری، این نیازها را اولویتبندی کردیم و در
نهایت ۷ نیاز فناورانه را برای نگارش پروپوزال انتخاب کردیم.
+ آن ۷ نیاز فناورانه نهایی چه چیزهایی هستند؟ میتوانید توضیح مختصری بدهید؟
دانیال گندم زاده: بله. این هفت ابزار عبارتاند از:
۱.کارنده دستی بذر در سینی کاشت – برای کاشت دقیق و سریع بذر در سینیهای نشاء که با حرکت روی سینی،
بذرها را یکنواخت در هر سلول میریزد.
۲.کارنده دستی بذر در اراضی زراعی – برای کاشت مستقیم بذر در زمینهای کوچک بدون نیاز به خمشدن و با
تنظیم میزان ریزش بذر.
۳.نشاءکار مخصوص گلدانهای کاغذی – دستگاهی که گلدانهای کاغذی زیستتخریبپذیر را به همراه نشاء در
خاک میکارد و باعث کاهش زمان و هزینه میشود.
۴.شیکرهای (تکاندهندههای) دستی – برای برداشت محصولات باغی مثل زیتون، گردو و بادام با تکاندادن
شاخهها و ریزش میوه، بدون آسیب به درخت.
۵.سبد برداشت محصولات باغی – سبدی با دسته بلند که به کشاورز کمک میکند میوههای بلند را بدون آسیب
بچیند.
۶.برداشتکننده قابلحمل سبزیجات برگی – ابزاری که با اتصال به دریل شارژی، سبزیجاتی مثل کاهو، اسفناج و
جعفری را سریع و تمیز برش میدهد.
۷.کیت تکثیر به روش قلمه – ظروفی که روی شاخه گیاه مادری نصب میشوند و با ایجاد ریشه هوایی، امکان تکثیر
گیاهان سخت ریشه مثل زیتون و مرکبات را فراهم میکنند.
+ این ابزارها چه مزیتی نسبت به روشهای سنتی دارند و چطور میتوانند به کشاورز خرد کمک کنند؟
دانیال گندم زاده: مزیت اصلی این است که زمان و نیروی انسانی را بهشدت کاهش میدهند و کیفیت کار را
بالا میبرند. مثلا ً کارنده دستی بذر، کاشت را تا چندین برابر سریعتر از روش سنتی انجام میدهد و بذرها را به طور
یکنواخت میکارد که این خودش باعث کاهش مصرف بذر و افزایش محصول میشود. نشاءکار گلدانهای کاغذی، کشاورز
را از کار طاقتفرسای نشاءکاری دستی نجات میدهد و در هر ساعت صدها نشاء را میکارد. شیکرهای دستی هم برای
باغداران خردهمالک که توان خرید شیکرهای بزرگ تراکتوری را ندارند، یک راهکار مقرونبهصرفه است. همه این ابزارها با
سرمایهگذاری نسبتاً پایین قابلتولید هستند و بازگشت سرمایه سریعی دارند. یعنی کشاورز با خرید این ابزار، در همان
فصل اول هزینهاش را برمیگرداند.
+ به نظر شما این پروژه چه تأثیری روی امنیت غذایی کشور و شرایط جنگ تحمیلی سوم میتواند داشته باشد؟
دانیال گندم زاده: تأثیرش بسیار حیاتی است. در شرایط جنگی و تحریم، دسترسی به ماشینآلات بزرگ و وارداتی
بهشدت مختل میشود. کشاورزی خردهمالک با ابزارهای ساده و تولید داخل میتواند چرخه تولید غذا را حفظ کند. این
ابزارها نه به سوختهای فسیلی سنگین نیاز دارند و نه به قطعات یدکی وارداتی پیچیده. کشاورز با این تجهیزات ساده
میتواند زمین خود را آماده کند، بذر بکارد، داشت و برداشت را انجام دهد و محصول را فرآوری کند، بدون اینکه به
زنجیره تأمین خارجی وابسته باشد. در واقع تقویت کشاورزی خردهمالک با این ابزارها یعنی افزایش تابآوری دستگاه
غذایی کشور در برابر شوکهای خارجی. این دقیقاً همان رویکردی است که در جنگهای جهانی و بحرانهای بزرگ،
کشورهای مختلف برای تأمین غذای مردم از آن استفاده کردند.
+ جمعبندی نهایی شما چیست؟ چه پیشنهادی برای ادامه این مسیر دارید؟
دانیال گندم زاده: پیشنهاد ما این است که حمایت از تولید داخلی این تجهیزات در اولویت قرار گیرد. باتوجهبه
اینکه بیش از ۱۰۰ نیاز فناورانه شناسایی شده، این فقط شروع کار است. باید زمینه برای تولید انبوه این ابزارها توسط
شرکتهای دانشبنیان و صنایع کوچک فراهم شود. همچنین نیاز به آموزش کشاورزان برای استفاده صحیح از این
تجهیزات داریم. اگر بتوانیم این ابزارهای ساده و کارآمد را به دست میلیونها کشاورز خردهمالک برسانیم، هم بهرهوری
کشاورزی افزایش مییابد، هم جوانان روستایی به کشاورزی رغبت پیدا میکنند و هم امنیت غذایی کشور در برابر بحرانها
مقاومتر میشود. این پروژه نشان داد که راهحل مشکلات بزرگ، گاهی در همین ابزارهای بهظاهر کوچک نهفته است.
+خیلی ممنون از وقتی که گذاشتید.
دانیال گندم زاده: سپاس از شما. امیدوارم این تلاشها به بهبود زندگی کشاورزان عزیزمان کمک کند.
